Terug naar Index Coaching/Training

Motivatie

Een prestatie wordt grotendeels bepaald door hoe gemotiveerd een sporter is. Motivatie is een complex begrip, maar enig inzicht er in is heel belangrijk voor trainers en coaches.

• Naast een goede didaktische methode is goede coaching (begeleiding) belangrijk voor een succesvolle ontwikkeling.

  Goede coaching heeft o.m. betrekking op goed communiceren, trainingsprogramma's maken en motiveren van jeugdspelers.

• Het prestatievermogen wordt bepaald door drie factoren: talent, ontplooiingsmogelijkheden en motivatie/inzet.

• Motivatie is een innerlijke gesteldheid die iemand brengt tot het verrichten of nalaten van bepaalde activiteiten.

• Coaches/trainers noemen jeugdspelers soms ongemotiveerd. Vaak zijn die spelers wel degelijk gemotiveerd, alleen niet om klakkeloos te doen wat de coach/trainer voorschrijft. Vergelijk het met het reguliere schoolsysteem en het ondermaatse rendement daarvan.

• Spelers en coaches/trainers hebben zo hun eigen motieven om met hun sport bezig te zijn. Voor jeugdspelers zijn dat vooral het plezier, de uitdaging (streven naar competentie) en de sociale contacten van de sport.

• De motieven van de volwassen begeleiding kunnen heel divers zijn. Het is nuttig na te gaan wat deze motieven zijn. Als regel mag gelden: het is legitiem dat een coach/trainer z'n eigen motieven heeft, maar deze mogen niet strijdig zijn met de belangen van de jeugdspeler.

• Onderscheid dient gemaakt te worden tussen intrinsieke (van binnen uit) en extrinsieke (van buiten uit) motivatie.

  Spelers die intrinsiek gemotiveerd zijn hebben een innerlijk streven ontwikkeld om competent en zelfbepalend te zijn, een taak te beheersen, succesvol te zijn. Ze beoefenen de sport uit liefde voor de sport zelf.

  Spelers die extrinsiek gemotiveerd zijn, streven doelen na omdat ze hierin 'bekrachtigd' worden door andere mensen. Deze bekrachtiging kan tastbaar zijn (bekers, geld) of niet-tastbaar (lofuitingen, publieke erkenning).

  Extrinsieke motivatie verliest z'n invloed sneller dan intrinsieke motivatie. Excessief geven van extrinsieke beloningen ondermijnt de intrinsieke motivatie.

• Er is altijd wel iets van beide vormen van motivatie aanwezig. Aandacht is echter geboden voor de verhouding. Wil een speler op lange termijn iets kunnen bereiken en plezier houden in de sport, dan is het noodzaak ervoor te zorgen dat de spelers hun intrinsieke motivatie niet verliezen. Dus: fascinatie voeden voor het spel. Een gericht, gedoseerd en gevarieerd aanbod van activiteiten is hiervoor een voorwaarde.

• Coaches moeten zich realiseren dat het er niet om gaat 'hoe' (de vraag naar de trukendoos) je spelers motiveert, maar vooral 'waarom' spelers gemotiveerd zijn.

  Een coach moet daarom hun behoeften kennen en weten hoe ze de situatie (en hun coach) waarnemen. Dat coaches spelers niet kunnen motiveren heeft er vaak mee te maken dat die coaches niet goed begrijpen wat motivatie is.

• 'Wet van effect': een gedrag belonen vergroot de kans dat dit gedrag herhaald wordt; gedrag bestraffen verkleint de kans dat dit gedrag herhaald wordt. Dit werkt uitstekend bij kleine kinderen. Als het er echter om gaat om spelers zelfbewust te maken (topsporters als Kasparov en Cruyff zijn nu eenmaal onafhankelijke geesten/zielen), wordt het verhaal minder eenvoudig. Dan gaat het er niet meer om dat ze iets doen/laten vanwege de sanctie, maar omdat ze er zelf achter staan. Dit veronderstelt van de coach discussie met spelers en hen ruimte laten eigen ervaringen op te doen en conclusies te trekken.

• Als al sancties gegeven moeten worden, moeten die sancties voldoen aan drie criteria:
  
  • geschikt zijn (bijv. de eigenwaarde intact laten)
    
  • overeenstemmig het gedrag zijn (geen kanon op mug)
    
  • op juiste moment gegeven worden (geen drie weken later)
    

• Coaches zien zichzelf nog wel eens als de centrale spil waar alles van afhangt ('bekken dicht en goed luisteren jongens'). Het creëren van een stimulerende omgeving, waarin spelers actief hun eigen inbreng hebben en bijdragen aan de 'cultuur', werkt echter effectiever.

• Bij motiveren zijn communicatievaardigheden (goed luisteren, duidelijk informatie verschaffen) van de coach belangrijk. Evenzo een open gedachtenwisseling en empathie (aandacht voor eigenwaarde/belevingswijze van spelers).

• Er zijn directe en indirecte methoden van motivatie.

  Direct (bijv. via een gesprek) op basis van:
  

  • 'compliance' (doen vanwege straf/beloning)
    
  • identificatie (doen vanwege idool-functie coach)
    
  • internalisatie (doen vanwege eigen gemaakt hebben van normen/waarden/inzichten)
  Welke methode men kiest hangt af van wat het beste werkt (o.a. afhankelijk van leeftijd en voorgeschiedenis) en de eigen coaching-filosofie (wil je zelfbewuste spelers of robotjes).

  Indirecte methoden zijn gericht op het veranderen van de omgeving (fysiek en/of psychologisch).
  Psychologische verandering van de situatie:
  

  • bepaalde personen wel/niet aanwezig bij bijv. trainingen
    
  • andere houding van de coach (empathisch i.p.v. autoritair)
    
  • spelers meer zeggenschap over de situatie geven.

• Willen jeugdspelers zich optimaal kunnen ontplooien, dan moeten ze leren dat ze zelf invloed op de situatie kunnen uitoefenen. Coaches kunnen spelers hierbij helpen door:
  
  • regelmatig succes laten boeken via keuze van tegenstanders
  • leren realistische doelen te stellen en persoonlijke verantwoordelijkheid voor hun handelen te nemen.